به طور کلی انسان غذای خود را بر مبنای مزه- سهولت آماده کردن ارزش غذایی و قیمت آن انتخاب می کند. بنابراین خوردن غذای خوب و بهداشتی برای هر فرد اهمیت ویژه دارد. انتخاب برنامه کامل بهداشتی برای پیشگیری از بروز مشکلات بهداشتی مانند: چاقی، بیماری های قلبی، بیماری قند، سرطان و التهاب آرتروز مفصل ها کمک مؤثری است. پژوهشگران علوم تغذیه بر این باورند که یک برنامه کامل غذایی بهداشتی باید دارای خصوصیات زیر باشند.

آرتروز و  تغذیه کامل و کافی

 تغذیه خوب و کافی برای تندرستی و کسب انرژی کمال لزوم را دارد. باید اطمینان داشت که برنامه انتخابی دارای عناصر مهم یعنی پروتئین ها، چربی ها، مواد قندی، ویتامین ها، مواد معدنی و سایر مواد لازم باشد تا جایگزین موادی که انسان روزانه آنها را از دست می دهد باشند.

آرتروز و تغذیه  متوازن

در انتخاب مواد غذایی باید سعی کرد که میزان هر یک از مواد غذایی به اندازه لازم و متناسب با نیاز روزانه بدن باشد. به عبارت دیگر غذا نباید سرشار از یک یا چند عنصر غذایی باشد. ولی از مواد مهم دیگری بی بهره باشد. مثلاً اگر برنامه غذایی انتخابی محتوی چندین برابر آهن مورد نیاز روزانه بدن باشد اما کلسیم کافی نداشته باشد. برنامه سودمندی نیست. زیرا مقدار آهن اضافی نه تنها وظایف مهم کلسیم مورد نیاز را انجام نمی دهد بلکه امکان ایجاد ناراحتی و تولید بیماری را بیشتر می کند. این نکته اهمیت ویژه دارد که میزان اجزاء مواد غذایی متوازن باشند. غذاهایی که دارای مقدار زیاد یا کم از چربی کلسترول و قند باشند سودمند نیستند. همچنین غذاهایی که دارای مقادیر کم یا خیلی زیاد از مواد معدنی مانند: کلسیم، پتاسیم، آهن و غیره هستند مفید نخواهد بود. زیرا کمی و زیادی این مواد به خودی خود سرچشمه بسیاری از مشکلات تندرستی هستند. بنابراین حفظ توازن مواد مورد نیاز بدن بسیار ضروری است.

آرتروز و میزان کالری غذا

3- میزان کالری هر غذا متناسب با مصرف انرژی روزانه باشد . باید سعی کرد و توجه نمود که میزان کالری گنجانده شده در برنامه غذایی روزانه بیشتر از انرژی مصرفی نباشد. زیرا کالری بصورت چربی در بدن انباشته می شود. این امر به چاقی و سایر مشکلات ناشی از آن می انجامد. بنابراین غذا را زمانی تهیه کنید که گرسنه نباشید. آهسته غذا میل نمائید. اگر انسان تند غذا بخورد مغز حس سیری و درک آن را از دست می دهد و انسان زمانی دست از خوردن بر می دارد که معده پُر شده و گنجایش بیشتر نداشته باشد. آمار نشان می دهد که اضافه وزن و چاقی احتمال تولید بیماری استخوانی مفصل به ویژه زانو را بیشتر می کند و چاقی علائم آرتروز را بیشتر می نماید. در بیمارانی که گرفتار آرتروز و اضافه وزن دارند با کم کردن 5 کیلو از وزن بدن فشار به کمر، ران و پاها کاهش می یابد در نتیجه درد کمتر می شود. حرکت آسانتر می گردد. انرژی بیشتر می شود. قدرت ورزش زیادتر می گردد و بیمار احساس بهتر و مثبتی پیدا می کند.

آرتروز و انواع غذاها

 برنامه غذایی باید گوناگون و متنوع باشد به گونه ای که  تمام عناصر لازم را به بدن برساند، و نیز از رنگ و بو و طعم خوب برخوردار باشد تا لذت بیشتری به انسان ببخشد. این نکته شایان توجه است که هر غذایی محتوی مقدار بسیار کم و ناچیز مواد سمی نیز هست که خواه ناخواه بدن را تا اندازه ای مسموم خواهند کرد. نشانه های این مسمومیت هنگامی بروز می کنند که مقدار بیش از حد آن یکجا و روزهای متوالی خورده شود. اما وقتی خوراکی های گوناگون در برنامه گنجنده شود و از یک نوع غذا بیش از اندازه میل نشود احتمال این مسمومیت کمتر شده و از بین می رود.

 پایه و اساس یک برنامه و طرح غذا در افراد با یکدیگر متفاوت هستند زیرا زائقه آنها با یکدیگر متفاوت است. اشتها، شرایط زندگی، عادات و خواسته ها و احتیاجات هر فرد طرح خاص و برنامه غذایی ویژه ای را ایجاب می کند. به طور کلی خوردن غذاهای سالم برای حفظ سلامت و بهبودآرتروز  مفصل ها لازم است لیکن باید بدانیم که کدامیک از این مواد غذایی برای افراد مبتلا به آرتروز تأثیر خوب و مثبت برای بهبود بیماری التهاب مفصل دارند. خوردن غذاهای سالم و به اندازه سبب جلوگیری از زیاد وزن بدن می شود که بسیار با اهمیت است. هم چنین تناسب اندام را نیز حفظ می نماید.

** نان و برنج پایه و اساس غذایی بیشتر افراد دنیا را تأمین می کنند. غلات و حبوبات دارای مواد نشاسته ای پروتئین، ویتامین ها، الیاف گیاهی و سایر مواد لازم هستند که برای سلامت و زیستن کمال لزوم را دارند.

**سبزیجات دارای مقدار خیلی کم سدیم، چربی و کلسترول هستند و بسیاری از مواد مفید مانند ویتامین های «A,B,C,E»، فولیک اسید، الیاف گیاهی و مواد معدنی هستند، برای مثال هویج سرشار از ویتامین A است. چغندر و تخم کتان  دارای ویتامین D و اسفناج دارای مقدار زیادی آهن و ویتامین K می باشند. «ایندول» که ماده ضد سرطان است در بروکلی، کلم و شلغم فراوان است و همچنین در پیشگیری از آرتروز مؤثر میباشد .

** میوه جات نیز مانند سبزیجات دارای مقدار خیلی کم سدیم و چربی هستند و دارای ویتامین های گوناگون و مواد کاروتنوئیدی که آنتی اکسیدانت هستند که از سرطان و خرابی انساج جلوگیری می کنند. در هندوانه و گوجه فرنگی علاوه بر ویتامین های مختلف ماده ای به نام لایکوپن وجود دارد که از بروز سرطان روده بزرگ، سرطان مثانه و پروستات جلوگیری می کند و همچنین در پیشگیری از آرتروز مؤثر میباشد .

** گوشت گاو، گوسفند، رمغ و حیوانات دیگر همچنین تخم مرغ و حبوبات پروتئین مورد نیاز بدن را تأمین می کنند: نکته مهم این که گوشت قرمز 30 درصد و گوشت سفید 15 درصد چربی اشباع شده دارند. «ماهی آزاد» و «ماهی تُن» چربی کمتری دارند و منبع خوبی از امگا3 هستند که از حملات و ناراحتیهای قلبی جلوگیری می کند و التهاب آتروز مفصل ها را کاهش می دهد و همچنین در پیشگیری از آرتروز مؤثر میباشد .

** شیر، ماست و پنیر دارای مقدار زیادی پروتئین، کلسیم و ویتامین های B6، B ، ویتامین D وسایر مواد مورد نیاز بدن می باشند که برای تقویت استخوان ها و انساج اتصالی و ماهیچه ها بسیار لازم و ضروری می باشد و همچنین در پیشگیری از آرتروز مؤثر میباشد .

** چربی ها و روغن ها ؛ این گروه از مواد غذایی دارای بالاترین مقدار کالری هستند باید به خاطر داشت که چربی های هیدروژنه و اشباح شده از نظر بهداشتی برای سلامت بدن خوب نیستند. روغن زیتون یکی از بهترین روغن ها است که بسیار سالم و برای پخت و پز و یا در تهیه سالادها و غذاهای دیگر به کار می روند. با توجه به مطالبی که گفته شد مواد غذایی ویژه ای که به جلوگیری و درمان التهاب آرتروز مفصل کمک می کنند و کمبود آنها سبب بروز بیماری های مختلف از جمله پوکی استخوان و آرتروز می شوند .

آرتروز و تغذیه نامناسب

1- کمبودمواد معدنی باعث آرتروز میشود . بدن برای تولید آنزیم ها و اعمال فیزیکی و ساخت انساج به مواد معدنی نیاز دارد. کلسیم در تشکیل و ترمیم استخوان ها و دندان و انتقال اخبار عصبی به کار می روند و کمبود آن پوکی استخوان و آرتروز را سبب می شود. منابع کلسیم شامل شیر، فرآورده های شیر، سبزیجات مانند بروکلی، کدو و مارچوبه، حبوبات و ماهی می باشد. منیزیوم در ساخت استخوان و دندان و پروتئین ها به کار می رود. گردو، هلو، زردآلو، غذاهای دریایی، مانند میگو، و سبزیجات منابع خوبی برای تأمین این ماده معدنی می باشد. فلوراید برای نگهداری و سلامت استخوان و دندان ها لازم است. چای و غذاهای دریایی منابع خوبی برای تأمین این ماده می باشند. منگنز در ساختن استخوان و مفصل ها به کار می رود. غلات و حبوبات و گردو، زرده تخم مرغ، آواکادو، نخود سبز نیاز بدن برای این ماده را تأمین می کند. مس برای ساختن گلبول های خون و مبارزه با رادیکال های آزاد لازم است. گردو، قارچ، گوشت و غذاهایی دریایی منابع خوب مس هستند. سلنیوم، مبارزه با رادیکال های آزاد و تقویت سیستم دفاعی از جمله کارهای سلنیوم است. این ماده در گوشت، تخم مرغ، گندم، جو، کرفس، بروکلی، خیار و کدو فراوان است. زینک برای ترمیم زخم ها مبارزه با رادیکال های آزاد و تولید انرژی لازم است. گوشت، تخم مرغ، غلات و حبوبات دارای مقدار زیادی زینک (Zinc) می باشد. بوران یک ماده معدنی غیر فلزی است که در میوه جات مانند انگور و در غلات و گردو وجود دارد. بوران از کم شدن مقدار کلسیم و منیزیوم در بدن جلوگیری می کند و اثرات استروژن در زنان را بیشتر می نماید در نتیجه از پوکی استخوان جلوگیری می کند.

2- کمبود ویتامین ها در بدن باعث آرتروز میشود . ویتامین A برای کنترل دید چشم، مبارزه با رادیکال های آزاد، عفونت ها و ساخت مخاط و یاخته ها به کار می روند. هویج، اسفناج، تخم مرغ، جگر، هندوانه و طالبی از منابع خوب ویتامین A می باشند.

ویتامین D برای ساختن استخوان و کنترل کلسیم و فسفر بدن به کار می رود. تخم مرغ، جگر و شیری که به آن ویتامین D اضافه شده باشد از منابع خوب این ویتامین هستند.

ویتامینE در مبارزه با رادیکال های آزاد نقش بسزایی دارد. این ویتامین در آووکادو، بروکلی، مارچوبه، روغن های نباتی، جوانه گندم و گردو فراوان است.

ویتامین C در تقویت سیستم دفاعی بدن و مبارزه با رادیکال های آزاد لازم است. توت فرنگی، گوجه فرنگی، پرتقال، گریپ فروت و جعفری منابع خوبی برای این ویتامین می باشند.

3-کمبود فیتوکمیکال ها باعث بیماری آرتروز میشود . عناصر شیمیایی طبیعی درون گیاهان را فیتوکمیکال می نامند که شامل کاروتنئوئیدها، فلاونوئیدها، فیتواسترولها و پلی فنل ها می باشند.

3-1- بتاکاروتین ؛ از کارتنوئیدها است برای مبارزه و درمان آرتروز روماتیسمی خوب است. منابع این ماده هویج، سیب زمینی، اسفناج، بروکلی، زردآلو و طالبی را می توان نام برد.

3-2- الاجیک اسید؛ از رده پلی فنل است. ضد اکسیدنت قوی است و در توت ها، گریپ فروت، انار و گردو فراوان است.

3-3- جنیس تئین؛  از رده فیتواسترول ها است و برای استحکام استخوان ها لازم است. دانه های سویا منبع خوبی برای این این ماده هستند.

4-1- لایکوپن ؛ از گروه کاروتنوئیدها است و برای جلوگیری از سرطان ها است. گوجه فرنگی، هندوانه، گریپ فروت قرمز دارای مقدار لازم از این ماده است.

5-1- از رده فلاونوئیدها است. مبارزه با التهاب و آلرژی است و از بین بردن میکروب ها از جمله کارهای این ماده است. این ماده در چای، پیاز قرمز و مرکبات زیاد است. 6- رسوراترول: از گروه فلاونوئیدها است. ضد التهاب است. انگور قرمز از منابع خوب این ماده است.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه “آرتروز” مطالعه فرمایید .

درمان آرتروز 

پیشگیری از آرتروز

 

 

منبع : کتاب آرتروز- آرتراتیس

دکتر محی الدین فصیحی هرندی، فوق تخصص درد
آدرس مطب 1: تهران- بزرگراه جلال آل احمد (شرق به غرب)- نرسیده به بزرگراه چمران- نبش کوی پروانه- پلاک 2 -ساختمان پریسا- طبقه دوم- کلینیک درد چند تخصصی آسا
آدرس مطب 2: تهران – میدان توحید – ابتدای ستارخان – نبش کوثر یکم – ساختمان پزشکان کوثر – طبقه دوم



مشاوره درد

moshavere