کورتیکواستروئیدها داروهایی هستند که اغلب در درمان بیماری های روماتیسمی و شرایط وابسته به آن استفاده می شوند. این داروها به دلیل تأثیر عمده ای که در کاهش التهاب دارند، کاربرد زیادی پیدا کرده اند.«التهاب» روندی است که باعث ایجاد درد، گرمی و تورم مفاصل در بیماری های روماتیسمی و شرایط وابسته به آن می شود.

نمونه هایی  از کورتیکواستروئیدها عبارتند از: کورتیزون ،پردنیزولون و متیل پردنیزولون، بتامتازون، دگزامتازون. این داروها با هورمون کورتیزول که  به  طور طبیعی در بدن تولید می شود، مرتبط هستند. کورتیزول هورمونی  است که بسیاری  فعالیت های مهم بدن را کنترل می کند. بدن شما بدون کورتیزول نمیتواند زنده بماند.

عمکلرد داروهای کورتیکواستروئید

 کورتیکو استروئیدها به دو دلیل در درمان بیماری های روماتیسمی استفاده می شوند. اول اینکه این داروها باعث کاهش التهاب می شوند. التهاب ممکن  در مفاصل مثل آرتریت روماتیوئید، در تاندون ها(تاندینیت)، یا به طور همزمان در بافت های مختلف بدن(مثل لوپوس)روی دهد. در بیماری های روماتیسمی، یکی از اهداف درمان، متوقف ساختن روند التهاب و آسیب ناشی از آن است .

داروهایی که تحت عنوان داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی( مثل اسپیرین، بروفن، یا ایندومتاسین) شناخته شده اند، اغلب برای متوقف ساختن التهاب استفاده می شوند؛ اما ممکن است به اندازه ی کافی قوی نباشند یا عوارض جانبی بیش از حد داشته باشند. دلیل دوم اینکه، کورتیکواستروئیدها مهارکننده ی ایمنی هستند، یعنی فعالیت سیستم ایمنی بدن را کم می کنند. سیستم ایمنی سالم، به دفاع از بدن شما در مقابل باکتریها،  ویروس ها و سرطان کمک می کند. اگرچه، گاهی اوقات سیستم ایمنی از کنترل خارج می شود و شروع به حمله به بافت ها و اعضای خود بدن می کند. این  فرایند«خودایمنی» نامیده می شود و بسیاری پزشکان اعتقاد دارند که در بیماری هایی مثل ارتریت روماتوئید، لوپوس و واسکولیت چنین اتفاقی  می افتد. در این بیماری ها، کورتیکواستروئید ها باعث کاهش فعالیت آسیب رسان فرایند خودایمنی  می شوند. البته در ضمن این اثر مطلوب فعالیت ایمنی مفید بدن نیز کم می شود و بیمار تا حدودی مستعد ابتلا به عفونت می گردد.

جدول 1: کورتیکواستروئیدهایی که به طور شایع استفاده می شوند.

تزریق  موضعی

قرص

آریستوکورت

بتامتازون

سلستون

دگزامتازون

سینالون

هیدروکورتیزون

دپو –  مدرول

متیل پردنیزولون

هیدل تراسول

پردنیزولون

متیل پردنیزولون

تریا مسینولون

این فهرست محدود است و فقط شامل نامهای عمومی و شناخته شده است.

کورتیکواستروئیدهای متعددی به شکل شربت  برای استفاده ی کودکان در دسترس هستند. برخی انواع کورتیکو استروئیدها هم به صورت تزریقی استفاده می شوند.

خطرات و منافع درمان با کورتیکواستروئید بستگی به عوامل زیادی دارد:

*میزان مصرف دارو. در برخی انواع بیماری های روماتیسمی، درمان ممکن است با مقادیر بالای دارو شروع  شود، اما هدف اصلی رسیدن به کمترین مقدار مصرف داروست که بتواند مؤثر باشد. * نحوه ی  مصرف. * مدت درمان که ممکن است از چند روز تا چندسال باشد.* ویژگی های فردی مثل سن، جنس، فعالیت بدنی  و مصرف  سایر داروها.

میزان مصرف کورتیکواستروئید در افراد مختلف و بیماری های مختلف متغیر است. اطلاعات مطرح شده در  این مطلب کلی است. درباره ی وضعیت خاص  خود با پزشکتان مشورت کنید.

 داروهای کورتیکواستروئید در درمان بیماری ها

کورتیکو استروئیدها در  درمان انواع متفاوتی  از آرتریت استفاده می شوند. نمونه های ذکر شده در زیر برخی بیماری های روماتیسمی و شرایطی هستند که به درمان با کورتیکواستروئید پاسخ می دهند:* بورسیت * درماتومیوزیت * فیبرومیالژیا *آرتروز* نقرس*آرتریت غول آسا * پلی میالژیاروماتیکا * پلی میوزیت * نقرس کاذب*آرتریت روماتوئید * اسکلرودرما * لوپوس سیستمیک(لوپوس) *تاندینیت * واسکولیت.

نحوه ی مصرف داروهای کورتیکواستروئید

پزشکان اغلب کورتیکواستروئیدها را به صورت قرص تجویز می کنند، اما روش های دیگری نیز برای مصرف آن وجود دارد. در بیماری های آرتروز  و بورسیت، اغلب کورتیکواستروئیدها مستقیماً به داخل مفصل یا فضای بورس تزریق  می شوند؛ در بیماری های دیگر، آن ها به داخل عضله  یا ورید تزریق می شوند. پزشکان ممکن است کورتیکواستروئیدها را به صورت«پالس» استفاده کنند، روشی که در آن مقدار بسیار بالایی از دارو به داخل ورید تزریق  می شود؛ به عنوان مثال، زمانی که بیماری لوپوس به  صورت جدی کلیه ها، سیستم عصبی یا مغز را درگیر  می کند استفاده از پالس کورتیکواستروئید لازم می شود.

درمان با کورتیکواستروئید به صورت «پالس»، شامل روند پیچیده ای است که ملاحظات و احتیاط های زیادی دارد و فقط متخصصان آموزش دیده، ترجیحاً در بیمارستان از این  روش باید استفاده کنند.ضایعات پوستی که به دلیل برخی انواع بیماری های روماتیسمی روی  می دهند؛ اغلب با کرم های کورتیکواستروئید درمان می شوند که مستقیماً روی موضع  بیماری مالیده می شوند. برخی بیماری های  چشمی  که  با روماتیسم در ارتباط  هستند، با  قطره های چشمی حاوی کورتیکواستروئید درمان می شوند. برخی حساسیت ها را با افشانه هایکورتکواستروئیدی(اسپری) بینی درمان می کنند. برخلاف قرص های کورتیکواستروئید، انواعی از  این داروها که به شکل کرم، قطره چشمی، افشانه(اسپری) یا تزریقی به داخل  مفاصل یا فضای بورس هستند، کمتر باعث بروز عوارض جانبی در سایر قسمت های بدن می شوند.

cdfa8b34fc12500c65d3085ea96cbf21

عوارض جانبی داروهای کورتیکواستروئید

اگر کورتیکواستروئیدها آنگونه که تجویز شده اند مصرف شوند، درد و التهاب ناشی  از بیماری به شکلی مطلوب بهبود  می یابد؛ اما اگر مصرف آن به دقت تحت نظر پزشک نباشد، عوارض جانبی و مشکلات جدی پدید می آید. مهم است که تفاوت بین استفاده ی بی خطر صحیح از استفاده ی ناصحیح این داروهای قوی را بدانیم.

جدول شماره ی 2 ، نمونه ای  است که نشان می دهد چگونه  با افزایش میزان مصرف کورتیکواستروئید پردنیزولون، میزان  خطر نیز افزایش می یابد.

جدول 2

خطرات

میزان مصرف پردنیزولون

خطرکم. این میزان از دارو مشابه مقداری  است که به  طور  طبیعی در بدن وجود دارد.عوارض جانبی ممکن است با مصرف طولانی دارو مشاهده شوند و در نتیجه بیماران باید تحت نظر قرار  گیرند.

میزان مصرف پایین: تا 10 میلی گرم  روزانه

خطر متوسط. در حدود ماه اول میزان خطر پایین است. پس  از آن خطر افزایش  می یابد. هرچند که در بسیاری بیماران ممکن است منافعش از خطراتش بیشتر باشد.

میزان مصرف متوسط:10 تا 20 میلی گرم روزانه

در همه ی موارد خطر زیاد وجود دارد. این مقادیر کورتیکواستروئید تنها زمانی باید مصرف شود که کاملاً ضروری باشد زیرا احتمال بروز عوارض جانبی  و مشکلات جدی وجود دارد.البته این مقدار مصرف کورتیکواستروئیدها زندگی بسیاری از بیماران را نجات داده و در بسیاری از بیماران از بروز عواقب شدید بیماری جلوگیری  می کند.

میزان مصرف بالا:20  تا60 میلی گرم روزانه

این مقدار دارو تنها در شرایط استثنایی و معمولاً در بیمارستان و فقط به مدت بسیار کوتاه مصرف  می شود.

میزان مصرف بسیار بالا:100 تا 1000میلی گرم روزان

اکثرعوارض  جانبی قابل  پیش بینی هستند و با میزان مصرف در ارتباطند.  برخی عوارض جانبی تقریباً در تمام افرادی که از  این داروها استفاده کنند، بروز می کند. پاره ای دیگراز عوارض  جانبی غیرقابل پیش بینی هستند و تنها گاهی ممکن است  بروز کنند.

عوارض جانبی بسیار شایع داروهای کورتیکواستروئید

*افزایش وزن: در ابتدا بیشتر افزایش وزن  به دلیل انباشت آب در بدن است، اما با گذشت زمان کورتیکواستروئیدها باعث  افزایش اشتها نیز  می شوند. افراد مبتلا به مشکل قلبی یا تورم پا باید قبل از استفاده از این داروها با پزشک خود مشورت کنند زیرا کورتیکواستروئیدها براین بیماریها اثر می گذارند.

* نوسان خلقی:برخی افراد با مصرف کورتیکواستروئیدها دچار احساس مثبت یا سرخوشی می شوند. برخی  دیگر دچار احساس غم، هیجان یا افسردگی  می شوند. با مصرف دارو تحریک پذیری ممکن است روی دهد و اشکال در خوابیدن از عوارض شایع است، به خصوص اگر دارو شب هنگام استفاده  شود. افرادی  که دارای مشکلات روانی هستند، باید قبل از شروع مصرف کورتیکواستروئیدها، با پزشک خود در زمینه ی چگونگی مقابله  با خطرات ناشی  از مصرف دارو مشورت کنند.

عوارض جانبی شایع داروهای کورتیکواستروئید

* عوارض  جانبی شایع در افرادی که کورتیکواستروئیدها را به صورت مداوم و به مدت بیش از چند هفته مصرف  می کنند، عبارتند از:

* ضعف خفیف در عضلات بازو یا  پا * تارشدن بینایی * نازک شدن مو و یا رشد بیش از حد آن*کبود شدن پوست با کمترین تحریک * ترمیم کند بریدگی ها و زخمه ای پوستی * جوش صورت  و بدن * صورت پف کرده * کند شدن رشد در کودکان و نوجوانان* پوکی استخوان(کاهش کلسیم استخوان)، به خصوص در زنان، افراد مبتلا به  بیماری مزمن کلیوی، افرادی  که سابقه ی پوکی استخوان در خانواده دارند، افرادی  که سیگار  می کشند و افرادی  که از  نظر بدنی فعال نیستند.

 عوارض جانبی اتفاق در افرادی که کورتیکواستروئیدها را چند هفته تا چندماه و تا حد متوسط به بالا مصرف  می کنند، عبارتند از:

*فشارخون بالا * بالا رفتن قندخون * ترک حوردگی های لایه ی سطحی پوست به  صورت خطوط قرمز یا بنفش رنگ بر روی پوست * تحریک معده یا زخم معده، به خصوص اگر همزمان اسپرین یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مصرف شده باشد.

کورتیکواستروئیدها ممکن است مشکلات مربوط به فشارخون  بالا، دیابت ، قندخون یا زخمها را تشدید کنند. اگر دچار هریک از این  بیماریها هستید و نیاز به مصرف کورتیکواستروئید نیز دارید، پیش از مصرف دارو با پزشک خود مشورت کنید.

عوارض  جانبی با شیوع کمتر داروهای کورتیکواستروئید

  موارد ذکر شده در زیر عوارض  جانبی با شیوع کمتر  است و در افرادی که کورتیکواستروئید را تا حد متوسط و مدت طولانی مصرف می کنند دیده  می شود:

* تاری دید ناشی از کاتاراکت(آب مروارید) * افزایش فشارچشم * شکستگی ناشی  از پوکی استخوان* مرگ بخش هایی از استخوان،عارضه ی دردداری که اغلب در استخوان ران یا شانه زمانی که استخوان از گردش خون محروم شود، روی  می دهد.*ضعف قدرت عضلات * سایکوز، که نوعی اختلال شدید در تفکر فرد است. * عفونت های ناشی از سرکوب سیستم ایمنی.

نکاتی در زمینه ی مصرف داروهای کورتیکواستروئیدها

 کورتیکواستروئیدها می توانند نقش بسزایی در بهبود علایم بیماری های روماتیسمی داشته باشند. با این وصف، اگر کورتیکواستروئیدها را بر طبق  تجویز پزشک مصرف کنید و عادت های رفتاری سالم داشته  باشیدف احتمال بروز عوارض جانبی کمتر  است. آنچه در پی می آید، فهرست پیشنهادهایی است برای کاستن از عوارض جانبی ناشی از مصرف کورتیکواستروئیدها

- کورتیکواستروئیدها و سایر داروها را دقیقاً بر طبق تجویز پزشک، مصرف کنید. هرگز میزان مصرف دارو را کم و زیاد نکنید یا مصرف آن را قطع نکنید، مگر اینکه  در شرایط ویژه اجازه ی انجام این کار به شما داده شود.

- کورتیکواستروئید ها را یک عدد، هرروز صبح مصرف کنید، مگر اینکه دستور  دیگری به شما داده شود. استفاده از دارو به این نحو مؤثرتر و کم زیان تر است.

- به طور مکرر به پزشکتان مراجعه کنید تا از بروز عوارض جانبی پیشگیری شود یا در مراحل اولیه تشخیص داده شود.

-اگر دچار تب به همراه احساس سرما یا لرز، درد شدید در مفصل یا استخوان، تاری دید دائم  یا ضعف شدید عضلانی شدید، به پزشکتان مراجعه کنید. اگر متوجه تغییرات خلقی شدید شوید، به طوری که رفتارتان را تحت تأثیر قرار داد، به پزشکتان مراجعه کنید.

- رژیم غذایی سالم داشته باشید.مواد غذایی پرچرب و نمک دار را محدود کنید. مطمئن شوید که رژیم غذای تان به میزان کافی کلسیم و ویتامین د داشته باشد. فراورده های لبنی مثل شیر و ماست سرشار  از کلسیم  و ویتامین«د» است. می توانید از مکمل های کلسیم و ویتامین«د» نیز استفاده کنید. پزشکتان می تواند بهترین منابع غذایی مناسب شما و میزان مصرف صحیح آن را توصیه کند.

-ورزش کنید تا استخوان ها و عضلات سالم داشته  باشید. با آن که ممکن است به نظر برسد که ورزش  کردن در این شرایط به دلیل افزایش وزن یا ضعف عضلانی ناشی  از مصرف کورتیکواستروئید مشکل تر است، انجام آن به صرفه است. برنامه یکنواختی شامل راه رفتن، دوچرخه سواری یا گردش خارج از شهر، 3 تا 4  مرتبه در هفته، برای خود در نظر بگیرید، بدون اینکه خودتان را خسته کنید. متخصص فیزیوتراپی یا پزشکتان می تواند برنامه ای به شما پیشنهاد دهد.

9008drug_cocktail

اطلاعاتی در مورد کاهش میزان مصرف دارو داروهای کورتیکواستروئید

- ممکن است  پایین آوردن میزان مصرف کورتیکواستروئید مشکل باشد. اگر بیش از چند روز تحت درمان با کورتیکواستروئید بوده اید، ممکن است  قطع ناگهانی مصرف خطرناک  باشد. بدنتان در شرایط فشارروحی باید کورتیکواستروئید داشته  باشد، اما ممکن است غده ی آدرنال که تولیدکننده ی آن است، به اندازه ی کافی با سرعت پاسخ ندهد. به همین دلیل معمولاً پزشک برنامه ای برای کاهش مصرف دارو به شما خواهد داد که برای کاهش تدریجی داروست. حتماً از توصیه ی  پزشکتان در مورد چگونگی انجام کار پیروی کنید. فردی که چند هفته تا چندماه تحت درمان با کورتیکواستروئید بوده است، در دوره ی کاهش مصرف دارو دچار ناراحتی هایی خواهدشد.

این «نشانگان ترک داروی استروئید» ممکن است شامل درد در ناحیه ی عضلات و استخوانها و مفاصل ، تهوع، کاهش وزن، سردرد و  یا تب باشد. خوشبختانه، علائم آن خیلی شدید نیستند و حداکثر تا چند روز بیشتر طول  نمی کشند. اگر میزان مصرف دارویتان در حال کاهش یافتن است و علائمی در شما ایجاد شده است، به پزشکتان مراجعه کنید تا مطمئن  شوید این علائم نشانه ی شعله ور شدن مجدد بیماری نیست. پس  از اینکه مدتی تحت درمان  با کورتیکواستروئیدها بوده اید، ممکن است  پزشکتان برنامه ی « یک روز  در میان» برای مصرف دارو به شما ارائه دهد. یعنی یک  روز بیشتر و یک روز کمتر دارو مصرف کنید یا اصلاً مصرف نکنید.

این رژیم دارویی به صورت متناوب  است و در نتیجه  بدنتان می تواند در روزهایی که مقدار داروی کمتری مصرف می شود، با میزان کمتری  از کورتیکواستروئیدها فعالیت کند، ضمن اینکه مقدار کلی دارو، بیماریتان را تحت کنترل خواهدداشت. نوشتن برنامه ی مصرف دارو در تقویم به شما کمک می کند که آن را به خاطر بسپارید. اگر بیماریتان با قطع تدریجی مصرف دارو دوباره تشدید شود، پزشکتان ممکن است « داروی کمک -  استروئیدی» برایتان تجویز کند.

داروی کمک استروئیدی

هنگامی که کورتیکواستروئیدها به طور تدریجی قطع می شون، بیماری را کنترل می کنند. این گروه داروها معمولاً مهارکننده ی ایمنی است. داروی کمک  استروئیدی ممکن است نسبت به کورتیکواستروئیدها، در مصرف درازمدت کم خطرتر باشد. حتی  اگر از یک داروی  کمک  استروئیدی استفاده شود، قطع تدریجی مصرف کورتیکواستروئیدها باید به تدریج انجام شود. شایع ترین داروهای کمک  استروئیدی عبارتند از:

متوترکسات ، آزاتیوپرین، هیدروکسی کلروکین. اگرهنگام قطع تدریجی مصرف دارو، فقط علائم عضلانی یا مفصلی داشته  باشید، برای کنترل علائم از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی استفاده کنید. اگرچندماه تحت درمان با کورتیکواستروئید بوده اید و درحال حاضر دارو مصرف  نمی کنید، حتماً این مسئله را دفعه ی بعد به پزشکتان خاطر نشان کنید. این مسئله به خصوص زمانی اهمیت دارد که شدیداً بدحال شوید یا به هردلیلی نیاز به جراحی پیدا کنید. د این شرایط ممکن است لازم باشد دوره ی کوتاهی کورتیکواستروئید به شما داده شود زیرا ممکن است  در این شرایط پراسترس نتواند به مقدار لازم کورتیکواستروئید تولید کند.

داروهای کورتیکواستروئید و بارداری

 از کورتیکواستروئیدها و به خصوص پردنیزولون با وجود اینکه احتمالاً عوارض جانبی زیادی خواهند داشت می توان در دوران بارداری استفاده کرد. اگر برای بیماری روماتیسمی و نیز بارداریتان به دو پزشک متخصص مراجعه می کنید، هردوی آنها باید در تصمیم گیری برای مصرف کورتیکواستروئید دخیل باشند. اگر کورتیکواستروئید مصرف  می کنید و در نظر دارید که باردار شوید، قبل از باردارشدن  این مسئله را با پزشکتان در میان  بگذارید. اگر کورتیکواستروئید مصرف  می کنید و باردار هستید، داروی خود را به  طور ناگهانی قطع نکنید بلکه باید این مسئله را ابتدا با پزشکتان مطرح کنید. در دوران  شیردهی به دلیل  اینکه کورتیکواستروئیدها وارد شیر مادر می شوند ممکن است در شیرخواران نیز همانند بزرگسالان عوارض جانبی دیده شود .اگر می خواهید به فرزندتان شیر دهید، در مورد مصرف جایگزین های دارویی با پزشکتان صحبت کنید.

دکتر محی الدین فصیحی هرندی، فوق تخصص درد
آدرس مطب 1: تهران- بزرگراه جلال آل احمد (شرق به غرب)- نرسیده به بزرگراه چمران- نبش کوی پروانه- پلاک 2 -ساختمان پریسا- طبقه دوم- کلینیک درد چند تخصصی آسا
آدرس مطب 2: تهران – میدان توحید – ابتدای ستارخان – نبش کوثر یکم – ساختمان پزشکان کوثر – طبقه دوم



مشاوره درد

Tagged with:  
moshavere