سرطان بیماری سختی است که علائم و عوارض ناخوشایندی نیز بر جای می‌گذارد و زندگی بیمار سرطانی را دستخوش تغییر می‌کند. یکی از این مشکلات که بیماران سرطانی را در طول مدت بیماری بسیار آزار می‌دهد، احساس درد است؛ دردهایی که به دلایل مختلف ایجاد شده و با پیشرفت بیماری بر شدتش افزوده می‌شود.  بنابراین یکی از مهم‌ترین پرسش‌‌های بیماران مبتلا به سرطان درباره نحوه کنترل و کاهش دردهای سرطان است تا کیفیت زندگی‌شان در دوره بیماری بهبود یابد؛ اما آیا واقعا می‌توان این دردها را کنترل کرد؟

دردهای حاد به دلیل آسیبی که به بدن وارد می‌شود و در اثر تحریک گیرنده‌های درد در نقاط مختلف بدن روی می‌دهد که اغلب به صورت نا‌گهانی و شدید بروز کرده و معمولا به محض برطرف شدن آسیب، درد هم از بین می‌رود؛ به‌عنوان مثال دردی که در اثر بریدگی قسمتی از بدن ایجاد می‌شود، دردی حاد است که به صورت تیز و برنده آن را احساس می‌کنیم و بهترین روش درمان این نوع دردها هم مصرف مسکن‌های غیراستروئیدی مانند بروفن و داروهای مشابه آن است. در مواردی که درد شدیدتر باشد نیز باید به کمک مخدرها درد را کنترل کرد.

دردهای مزمن معمولا در اثر ادامه یافتن دردهای حاد ایجاد می‌شود. البته در این شرایط منشأ درد دیگر وجود ندارد، ولی به دلیل ادامه یافتن درد، شبکه عصبی که آن را منتقل می‌کند دچار تحریک خود به خود خواهد شد. بنابراین درد بدون وجود عامل خارجی، ایجاد شده و ادامه پیدا می‌کند. درد ناشی از زونا نمونه‌ای از این نوع درد است که پس از برطرف شدن جوش‌های زونا، احساس درد ادامه خواهد داشت.

دردهای سرطانی ترکیبی از دردهای حاد و مزمن است که به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. البته باید به این نکته هم توجه داشته باشیم که در این شرایط کنترل درد سرطان و از بین رفتن کامل درد سرطان  بندرت اتفاق می‌افتد. بنابراین هدف از درمان دردهای مزمن و سرطانی، کنترل دردهای سرطانی و کاهش درد به میزان قابل تحمل و به حدی است که در زندگی روزانه بیمار اختلالی ایجاد نکند.

علت دردهای سرطانی

وقتی دردی در بدن‌مان حس می‌کنیم، اول از همه به دنبال عامل ایجادکننده آن هستیم. گاهی عامل ایجاد درد مشخص است و آن را براحتی پیدا می‌کنیم، در حالی که در شرایطی هم متوجه علت آن نخواهیم شد، اما دردهای سرطانی نیز به دلایل خاصی ایجاد می‌شود؛ از رشد توده سرطانی گرفته تا عوارض ناخواسته ناشی از درمان.

 یکی از علت ایجاد دردهای سرطانی، رشد و بزرگ شدن تومور است؛ این رشد سریع و غیرطبیعی از طرفی موجب کاهش فضای کافی برای سایر سلول‌های آن بافت و در نتیجه فشار به آنها شده و از سوی دیگر با رسیدن به نواحی محیطی بافت، موجب وارد شدن فشار به ساختمان‌ها و بافت‌های مجاور می‌شود. بنابراین این فشارهای داخلی و خارجی عامل ایجاد دردهای سرطانی در همان بافت و بافت‌های مجاور خواهد بود.

 بتدریج و با رشد بیشتر تومور، مقدار مواد غذایی و اکسیژنی که به سلول‌ها می‌رسد نیز کاهش می‌یابد و در نتیجه سلول‌های تومور دچار مرگ سلولی می‌شود که این موضوع هم می‌تواند علت دردهای سرطانی باشد.

پخش شدن و دست‌اندازی سلول‌های سرطانی به سایر بافت‌ها (متاستاز) نیز از دیگر علت‌ دردهای استخوانی است. این سلول‌ها می‌تواند به بافت‌های مختلف بدن مانند استخوان، ریه و کبد دست‌اندازی کند و موجب بروز مشکل شود.

 علاوه بر این موارد، فشار وارد شده از طرف توده بدخیم، تجمع سلول‌های سیستم ایمنی بدن در اطراف سلول‌های سرطانی و واکنش‌های مختلف دفاعی و واسطه‌های آزاد شده نیز از دیگر علت دردهای سرطانی است. همچنین در روند درمان این بیماران، از داروها و روش‌های مختلفی مانند شیمی درمانی نیز استفاده می‌شود که هریک از آنها در کنار تاثیرات درمانی، عوارض جانبی و ناخواسته‌ای دارد که می‌تواند موجب ایجاد یا تشدید درد در بیماران مبتلا به بدخیمی شود.

کنترل دردسرطان

تحمل درد همیشه سخت است و زمانی که این درد ناشی از سرطان باشد، تحملش دشوارتر هم می‌شود، بویژه زمانی که بیمار دچار مشکلات روحی شده و آستانه تحملش هم پایین آمده است، بنابراین بهترین کار این است که به شیوه‌هایی صحیح به فکر کنترل دردهای سرطانی باشیم تا بیمار و خانواده‌اش زندگی راحت‌تری را تجربه کنند.

 برای کنترل دردهای سرطانی در مراحل اولیه سعی می‌کنیم با استفاده از مسکن‌های ساده مانند آسپرین و استامینوفن درد بیمار را کنترل کنیم و زمانی که درد شدیدتر باشد از مسکن‌های قوی‌تر مثل بروفن کمک می‌گیریم.

 زمانی که شدت درد افزایش می‌یابد دیگر به کمک یک نوع دارو نمی‌توانیم مشکل را حل کنیم؛ چون اگر ناچار باشیم مقدار مصرف دارو را افزایش دهیم، عوارض بیشتری هم ایجاد شده و در نتیجه اثربخشی دارو برای کنترل دردهای سرطانی کمتر می‌شود ضمن این‌که ممکن است نسبت به آن دارو تحمل و مقاومت هم ایجاد شود. به همین دلیل در چنین شرایطی باید از ترکیب دو یا چند دارو از دسته‌های دارویی مختلف برای کنترل دردهای سرطانی استفاده کنیم.

 این شیوه‌ها برای کنترل دردهای سرطانی منتشر است، ولی گاهی درد به یک قسمت خاص محدود می‌شود؛ مثلا در سرطان‌های معده، شبکه عصبی‌ای که پشت معده وجود دارد درگیر می‌شود که باید اقدامات خاصی برای آن انجام داد. یکی از شیوه‌های کنترل دردهای سرطانی در این شرایط تخریب شبکه عصبی است؛ چون در این مواقع معمولا سرطان به حدی پیشرفته است که درمان دیگری نداریم و نمی‌توانیم عامل ایجاد دردهای سرطانی را حذف کنیم، بنابراین ناچاریم علامت دردهای سرطانی را از بین ببریم.

 در چنین شرایطی به دلیل درگیری اعصاب مختلف باید از روش فراگیرتری برای کنترل دردهای سرطانی استفاده کنیم بنابراین در این روش شلنگ‌ خیلی نازکی کنار نخاع قرار می‌دهیم و آن را به پمپ‌های زیرپوستی متصل می‌کنیم؛ داخل پمپ‌ها هم مقداری مورفین و دیگر ترکیبات دارویی ذخیره می‌شود تا آنها به تدریج دارو را کنار نخاع آزاد کنند. این کار کمک می‌کند با مقدار خیلی کمتری از دارو، درد بیمار سرطانی کاهش یافته و درد سرطان کنترل شود.

البته این روش، علاوه بر تاثیرات مثبت، خطرات، عوارض و هزینه بیشتری نیز برای بیمار دربر دارد. در ضمن، نگهداری بیمار سرطانی هم نیازمند دقت، تجربه و آموزش بیشتری است.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه “درد سرطان” مطالعه فرمایید .

درمان درد سرطان

 

دکتر محی الدین فصیحی هرندی، فوق تخصص درد
آدرس مطب 1: تهران- بزرگراه جلال آل احمد (شرق به غرب)- نرسیده به بزرگراه چمران- نبش کوی پروانه- پلاک 2 -ساختمان پریسا- طبقه دوم- کلینیک درد چند تخصصی آسا
آدرس مطب 2: تهران – میدان توحید – ابتدای ستارخان – نبش کوثر یکم – ساختمان پزشکان کوثر – طبقه دوم



مشاوره درد

Tagged with:  
moshavere