تیروئید، غده نه‌چندان بزرگِ درون‌ریز و پروانه‌ای‌شکل است که جلوی گلو قرار دارد. این غده کوچک با ترشح هورمون‌های مخصوص خود، یعنی تیروکسین و تری‌یودوتیرونین روی تنظیم دمای بدن، رشد استخوانی، ضربان قلب، ریتم تنفس، سوخت‌وساز چربی‌ها، قندها و پروتئین‌ها، کنترل وزن و ساعات خواب و کنترل سرعت واکنش‌های بدن تاثیر دارد. تشکیل تیروئید از کیسه‌های (vesicule) کوچک بدون شک یکی از دلایل بروز بی‌نظمی در آن است. 

553054_356

انواع بیماری تیرویید

هیپوتیروئیدیسیم یا کم کاری تیرویید (در پرکاری تیرویید هورمون زیادی تولید می شود)، هیپرتیرودیسم یا پرکاری تیرویید (در پرکاری تیرویید هورمون زیادی تولید می شود. پرکاری تیروئید و لاغری به دلیل بالارفتن متابولیسم بدن با هم در ارتباط است)، بیماری گریوز( نوعی اختلال در سیستم ایمنی بدن)، سرطان تیرویید و گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید) از انواع بیماری تیروئید است.

در این مقاله به بررسی گواتر علائم، علل، نشانه ها و درمان آن پرداخته می شود.

گواتر

گواتر به معنای بزرگی غده تیروئید است. در برخی موارد، همزمان با بزرگ‌شدن اندازه غده، تیروئید دچار کم‌کاری و پرکاری می‌شود و البته در بسیاری موارد، این غده با وجود بزرگ‌شدن اندازه، هیچ‌گونه اختلال عملکرد ندارد.

انواع گواتر

عوامل متعددی می توانند منجر به بزرگ شدن غده ی تیروئید شما شوند، رایج ترین آن ها عبارتند از:

– کمبود ید. ید، که برای تولید هورمون های تیروئیدی ضروری می باشد، در درجه ی اول در آب دریا و خاک مناطق ساحلی یافت می شود. در کشورهای در حال توسعه، برخی از افراد بومی یا ساکنین ارتفاعات بالا اغلب کمبود ید دارند، در این شرایط غده ی تیروئید برای بدست آوردن ید بیشتر تلاش مضاعفی کرده و در نهایت گواتر پیشرفت می کند. کمبود اولیه ید ممکن است با یک رژیم حاوی غذاهای مهار کننده ی هورمون مثل کلم، کلم بروکلی و گل کلم، وخیم تر شود.

– بیماری گریوز. هنگامی که غده ی تیروئید شما بیش از حد هورمون تولید کند (هایپرتیروئیدیسم)، ممکن است که به گواتر منجر شود. در بیماری گریوز، آنتی بادی های تولید شده توسط ایمنی بدن تان به اشتباه غده تیروئد را مورد حمله قرار می دهند و باعث می شوند تیروکسین بیشتری تولید شود. این تحریک بیش از حد غده ی تیروئید را متورم می سازد.

– بیماری هاشیموتو. گواتر می تواند نتیجه ی کم کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) نیز باشد. هاشیموتو مانند بیماری گریوز، یک بیماری خود ایمنی است. اما به جای اینکه تیروئید را به تولید هورمون بیشتر تحریک کند، باعث کم شدن بیش از حد هورمون های تیروئیدی می شود. با حس کردن سطح پایین هورمون، غده ی هیپوفیز با تولید بیشتر TSH تیروئید را تحریک کرده و باعث بزرگ شدن غده می شود.

– گواتر مولتی ندولار. در این شرایط، چندین توده ی جامد یا پر از مایع به نام ندول در هر دو طرف تیروئید رشد می کنند، در نتیجه غده ی تیروئید بزرگ و متورم خواهد شد.

– ندول های منفرد تیروئید. در این وضعیت، یک ندول به تنهایی در بخشی از غده ی تیروئید رشد خواهد کرد. بیشتر این گره ها غیر سرطانی (خوش خیم) بوده و منجر به سرطان نمی شوند.

– سرطان تیروئید. احتمال سرطان تیروئید به مراتب کم تر از ندول های خوش خیم تیروئیدی است. سرطان تیروئید معمولاً با بزرگ شدن تنها یک طرف غده نمایان می شود.

– بارداری. هورمون تولید شده در طی بارداری به نام گنادتروپین جفتی انسانی (HCG)، ممکن است کمی باعث بزرگ شدن غده ی تیروئید شود.

– التهاب. تیروئیدیت یک شرایط التهابی است که می تواند درد و تورم در غده ی تیروئید بوجود آورد. همچنین ممکن است باعث تولید بیش از حد و یا کمتر تیروکسین شود.

علائم

گاهی هیچ علامت ظاهری در فردی که گواتر دارد مشاهده نمی شود و گاهی علائم زیر دیده می شوند:

احساس فشار و توده ای در گلو

ورم گلو و بزرگ شدن تیروئید

سرگیجه در صورت گرفتن دست‌ها در بالای سر

احساس خفگی

سختی در بلع

تنگی نفس

گاهی سیاهرگ های گردن، بزرگ تر می شوند

هرگاه درد ناگهانی و سریع گواتر ایجاد شود، یعنی این که در گواتر خونریزی رخ داده است.

تشخیص

به هر حال عوامل زیر از راه های تشخیص این بیماری اند:

• معاینه بالینی

• اندازه گیری سطح هورمونهای تیروئیدی برای بررسی وضعیت عملکرد تیروئید و کم کاری یا پرکاری احتمالی آن

•انجام سونوگرافی از غده تیروئید و در صورت وجود توده در تیروئید انجام FNA برای رد احتمال بدخیمی

سونوگرافی هنگامی انجام می شود که در معاینه توده به دست بخورد. توده یک ضایعه کیستیک نباشد؛ برای رد احتمال بدخیمی سلولی درتوده نیاز به FNA است.

درمان

درمان گواتر بستگی به اندازه، علائم و نشانه های آن دارد. پزشک تان ممکن است توصیه کند:

- مشاهده. اگر گواتر شما کوچک است و مشکلی ایجاد نمی کند و تیروئید تان نیز به طور صحیح عمل می نماید، ممکن است پزشک تان پیشنهاد کنند که صبر نمایید.

- داروها. درصورت وجود کم کاری تیروئید، برای شما هورمون تراپی با لووتیروکسین تجویز می شود. این روش نشانه های کم کاری تیروئید را کم کرده و با کاهش انتشار هورمون تحریک کننده تیروئید منجر به کوچک شدن اندازه ی گواتر می شود. اگر غده تیروئیدتان ملتهب شده باشد، آسپرین یا یک نوع کورتون برای درمان آن تجویز می شود. برای گواتر همراه با پرکاری تیروئید، داروهایی به منظور نرمال کردن سطوح هورمون ها دریافت خواهید کرد.

- جراحی. برداشتن تمام یا قسمتی از غده تیروئید (تیروئیدکتومی کلی یا جزئی) گزینه ای است که اگر گواتر خیلی بزرگ شده باشد و باعث اختلال در تنفس یا بلع گردد، انتخاب می شود. در برخی موارد نیز اگر به دلیل ندول های موجود در تیروئید مبتلا به پرکاری شده باشید، جراحی پیشنهاد می شود. برای درمان سرطان تیروئید نیز جراحی کاربرد دارد. بسته به میزان تیروئید برداشته شده، ممکن است بعد از عمل جراحی به لووتیروکسین نیاز داشته باشید.

- ید رادیواکتیو. در برخی موارد، ید رادیواکتیو برای درمان غده ی تیروئید پرکار استفاده می شود. ید رادیواکتیو بصورت خوراکی به بیمار داه شده و از طریق جریان خون به تیروئید می رسد، سپس سلول های تیروئیدی را از بین می برد. هدف درمان کاهش سایز گواتر می باشد اما گاهش ممکن است به کم کاری تیروئید نیز منجر شود.

پس از آن اغلب هورمون درمانی با لووتیروکسین ضروری است.

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)

moshavere